Achtergrond: analyse van de recente hitlijstenrecords

donderdag 18 mei 2017 - 13:07

Het regent dit jaar records in de hitlijsten. De Dutch Single Top 100 wordt gedomineerd door twee artiesten: de Engelse singer-songwriter Ed Sheeran en rapper Boef. Hebben we hier – in het geval van Sheeran – te maken met de nieuwe Adele? En zou Boef dan de nieuwe Marco Borsato zijn? Of is er iets anders aan de hand?

Vijf dagen na het verschijnen van zijn nieuwste plaat ÷ (DIVIDE) stond Ed Sheeran met alle albumtracks genoteerd bij de bovenste dertig van de GfK Dutch Single Top 100, waarvan vijf top 10-plaatsen. In de Britse Official Single Charts deed Sheeran het nog beter, met alle albumtracks in de top 20 en negen in de top 10. Daarmee verbrak hij ieder hitrecord, want zoiets was nog nooit eerder gepresteerd, niet door The Beatles en ook niet door Adele.

Sheerans record hield in ons land precies twee weken stand, waarna het werd verbroken door de Nederlandse rapper Boef. Ook hij stond met alle tracks van zijn nieuwste album (Slaaptekort) in de Single Top 100 genoteerd, maar dan wel bij de bovenste 25, waarvan zeven in de top 10.

Hoe vallen deze opmerkelijke hitrecords te verklaren? Zou je het succes van Sheeran kunnen vergelijken met dat van Adele? En de dominantie van Boef met die van Marco Borsato? Om die vragen te kunnen beantwoorden, moeten we vooral kijken naar de samenstelling van de hitlijsten. 

Weging
Want daar waar vroeger vrijwel iedere hitlijst werd samengesteld op basis van fysieke singleverkopen – eerst op vinyl en later op cd – kwamen er de afgelopen decennia een aantal factoren bij, zoals airplay en downloads. En sinds 2015 telt een vierde factor mee: streaming. Een heel belangrijke factor, die inmiddels de belangrijkste inkomstenbron is voor de muziekmarkt. 

Zo zorgt streaming volgens The Guardian zelfs voor 80% van de totale Britse singleopbrengsten. Uit de jaarcijfers van de NVPI blijkt dat ook in Nederland die trend waarneembaar is: streaming heeft voor het eerst een groter aandeel dan fysiek. Vandaar dat het meenemen van luisterdata van muziekdiensten als Spotify en Apple Music een logische keuze is bij de samenstelling van de hitlijsten. Maar welke streams worden dan gewogen en meegeteld, en hoe?

GfK, dat in opdracht van de NVPI onder andere de Dutch Single Top 100 samenstelt, is daar het duidelijkst in. Zij tellen niet alleen de streams mee van een door de platenmaatschappij als single aangemerkte track, maar alle albumtracks van een artiest. En juist dat laatste aspect heeft voor de hitrecords van Ed Sheeran en Boef in deze lijst gezorgd. Deze streams krijgen wel een weging mee ten opzichte van verkopen (150:1) voordat ze in de Single Top 100 worden meegeteld. Airplay speelt geen enkele rol bij de samenstelling van deze lijst; dat doet het echter wel in andere lijsten, zoals de MediaMarkt Top 40 en de 3FM Mega Top 50.

Eenzijdig beeld
In het huidige digitale tijdperk bestaan er nog wel singles, maar zijn ook de overige tracks van een album los beschikbaar. Dat zorgt ervoor dat de consument zelf kan bepalen wat zijn favoriete track is, zonder zich te hoeven beperken tot de officiële singles. Zo kon het dus gebeuren dat in de GfK Dutch Single Top 100 van 25 maart vijftien tracks van Ed Sheeran, zeventien van Boef en veertien van Drake stonden genoteerd – bij elkaar goed voor bijna de helft van alle hitnoteringen in deze lijst – daar waar Sheeran en Boef in de Top 40 elk slechts drie hitnoteringen hadden. Drake was zelfs helemaal afwezig in de Top 40.

“Het ontbreken van Drake in de Top 40 had alles te maken met het releasemoment. De playlist van Drakes album More Life werd pas aan het einde van 18 maart vrijgegeven, waar de rapportageperiode tot en met 19 maart liep”, zegt Erik de Zwart, voorzitter van de Stichting Nederlandse Top 40. “Welke keuzes andere hitlijsten maken voor hun samenstelling laten we vooral aan hen. Wij hebben bij de samenstelling van onze lijst altijd gekozen voor de populairste nummers van het moment. De MediaMarkt Top 40 meet dat via uitgebalanceerde samenstellingscriteria, waarbij nu streaming, airplay en trends in social media worden meegewogen. Dat voorkomt een eenzijdig beeld dat andere hitlijsten, die zich vooral op streaming baseren, neerzetten. Streaming is een manier om muziek te consumeren. Het is echter onjuist te stellen dat streaming gelijk staat aan populariteit.”

En daar heeft De Zwart wel een punt. Want hoewel streaming zeer populair is, geeft het slechts aan hoe vaak een track wordt gestreamd en niet hoeveel mensen die track beluisteren. Zo streamen fans het nieuwe album van hun favoriete artiest honderden keren achter elkaar, waar iemand anders juist diverse tracks van verschillende artiesten streamt. Daar komt bij dat streams uit gratis abonnementsvormen net zo vaak worden meegeteld als die uit betaalde abonnementen. Dat zou manipulatie van de hitlijsten in de hand kunnen werken. Ten slotte heeft streaming een lange adem, waardoor de doorstroming van andere tracks in de hitlijsten stagneert – een klacht die steeds vaker wordt geuit door met name de kleinere maatschappijen.

Aanpassing van de spelregels?
Dat alles bij elkaar genomen rijst de vraag of de spelregels voor de samenstelling van de hitlijsten niet veranderd moeten worden, of op zijn minst aangepast. Een discussie die momenteel niet alleen in Nederland wordt gevoerd, maar ook op internationaal niveau door de IFPI. Die vertegenwoordigt wereldwijd de muziekindustrie en verstrekt onder meer richtlijnen voor het samenstellen van industrie(hit)lijsten.

“De doelstelling van de charts is het weergeven van actieve muziekconsumptie. Onze charts zijn een reflectie van wat er in de markt gebeurt. De smaak van de consument is daarbij heel belangrijk”, zegt Martin Jessurun, voorzitter van de NVPI-chartcommissie. “We hebben vastgesteld dat het meetellen van streaming een impact heeft gehad op de Single Top 100 en we kijken hier naar. Wellicht zullen we bepaalde mechanismen moeten introduceren om de chart dynamisch te houden, maar dit onderzoeken we nog.” Overigens lijkt een aparte streaminglijst er niet aan te komen, mede vanwege het feit dat de hitlijsten al voor een belangrijk deel door streams worden bepaald.

Toevalligerwijs is Jessurun als president Warner Music Benelux ook nauw betrokken bij de huidige successen van zowel Ed Sheeran als Boef. Ziet hij in hen een nieuwe Adele en een nieuwe Borsato? “Nee, ik vind dat die vergelijking niet valt te maken. Ed Sheeran is Ed Sheeran en Boef is Boef. Het zijn twee unieke talenten die in dezelfde tijdspanne met dezelfde middelen ieder een ander publiek weten te bereiken. Dat vind ik vooral heel erg knap.”